سبک شناسی شعر کلاسیک

شعرقرن ششم
...............................
علل تغییر سبک خراسانی:

-تاسیس مدارس دینی و رواج معارف اسلامی
-اخطلاط مردم خراسان و عراق(تغییر پایتخت از غزنین به اصفهان)
-درسی شدن فارسی دری
-رواج تصوف و فعالیت صوفیان(تحریک سلجوقیان برای حمله به غزنویان)
-ادای دین سلجوقیان بعد از تسلط به صوفیه و ساختن خانقاه های بسیار
-تاسیس مدارس و آشنای با کتب ادبی زبان عربی
-فاضل شدن شاعران علاوه بر شاعر بودن(اشاره به علوم در شعر)
-ممنوع شدن علوم عقلی در مدارس و فقط علوم دینی و ادبیات
-تاسیس مدارس تدریس علوم دینی بسیار توسط نظام الملک(نظامیه ها)
-از میان رفتن نهضت شعوبیه(افرادی ملی و ضد عرب که فضیلت را فقط در تقوی میدانستند)
-حمله و تعریض به شاهنامه ها(امیر معزی شاهنامه ی فردوسی را دروغ و نیرنگ میداند)
-عدم توجه سلجوقیان به شعر و شاعری(عقب نشینی قصیده و مدح و رواج غزل)
به همین دلیل یکی از مضامین این دوره شکایت شاعران از کسادی بازار شعر و شاعریست
-جنگ های داخلی
............................................
شعرای دوره ی اول تسلط سلجوقیان

-ابو سعید ابوالخیر

ما را نبود دلی که کار آید از او
جز ناله که هر دمی هزار آید از او
چندان گریم که کوچه ها گل گردند
نی روید و ناله های زار آید از او

-فخر الدین اسعد گرگانی(منظوم کردن داستان ویس و رامین از پهلوی به دری)

-بابا طاهر

-اسدی طوسی(صاحب مثنوی حماسی گرشاسب نامه)

-ازرقی حروی(سندبادنامه)

-قطران(اولین شاعر آذربایجان/مقلد عنصری و فرخی)

-ناصر خسرو(نظر منفی نسبت به غزل و مضامین عاشقانه/شعر مذهبی ادبی/اوزان سنگین و قوافی مشکل و لغات اصیل)

..................................................
سه سبک مهم شعری در قرن ششم:

-سبک خراسانی(مانند معزی و ادیب)

-سبک آذربایجانی(مانند خاقانی ونظامی)زبان سبک خراسانی و فکر و مختصات عراقی.

-سبک بین خراسانی و عراقی(مانند انوری و ظهیر)غزل به سبک عراقی و قصیده به سبک خراسانی.

..............................................................

سبک شناسی شعر کلاسیک

سبک خراسانی
.............................
دوره ی غزنویان
...................................
-فروکش کردن تب شاهنامه سرایی
-متوقف شدن اعیاد و مراسم ایرانی
-پرداختن به معارف اسلامی و ترویج زبان عربی
-روق زیاد بازار مدح
-از حد تعادل خارج شن دامنه ی اغراق
-کاسته شدن از لغات مهجور فارسی
-اساس بر تشبیه محسوس به محسوس


شعرای مهم:

-عنصری(ملک الشعرای دربار محمود/نمونه ی اعلای قصیده پردازی)

-فرخی سیستانی(قصاید سهل و ممتنع که بیشتر جنبه ی غنایی دارد و تغزلات آنها مشهور است
و چندان با اشارات علمی و ترکیبات عربی سروکار ندارد)

-منوچهری دامغانی(شاعر دربار مسعود غزنوی/توجه زیاد به لغات و جملات عربی/شاعر طبیعت
اصطلاحات زیاد موسیقی/او را واضع مسمط میدانند/معروف به شاعر شب/استاد تشبیه محسوس به محسوس)
..................................................


منبع: سبک شناسی شعر- سیروس شمیسا

سبک شناسی شعر کلاسیک

سبک خراسانی(دوره ی طاهریان-صفاریان-سامانیان)
...........................................
دوره ها ی تاریخی:
-طاهری
-صفاری
-سامانی
-غزنوی
.........................................
دوره ی طاهریان و صفاریان:

شعرای مهم:

-محمد بن وصیف(اواسط قرن سوم- شروع شعر فارسی با قصیده ای از او)

-بسام کرد

-فیروز مشرقی(در عصر عمروبن لیث صفاری)

-ابوسلیک گرگانی

-حنظله

-محمود وراق هروی

-مسعودی مروزی(شاهنامه ای سروده که سه بیتش مانده)


سبک این دوره:
بیشتر از نوع ادب تعلیمی که با لحنی حماسی در باب مهتری وخوی آزادگی داشتن
پند و اندرز می دهند.
بیشتر قطعه هستند و دو بیتی.
صنایع ادبی ندارند- تصویری نیستند-مستقیم و حرفی هستند و مبتنی بر منطق نثری موزون شده.
..........................................
دوره ی سامانیان:

-دوره ی رواج و تثبیت نظم فارسی
-سامانیان بسیار فرهنگ دوست بودند

شعرای مهم:

-رودکی(مثنوی وقصیده دارد-شعر او نمونه ی کامل سبک خراسانی قرن چهارم است- اشتمال بر
لغات مهجور-روح حماسی-روحیه ی شاد و سهل گیری در شعر)

-شهید بلخی(اولین غزل در آثار اوست با این مطلع:
مرا به جان تو سوگند و صعب سوگندی/که هرگز از تو نگردم نه بشنوم پندی)

ابو شکور بلخی(مثنوی به نام آفرین نامه دارد: به دشمن برت استواری مباد/که دشمن درختیست خشک از نهاد)

-دقیقی(به کار مدح توجه خاصی داشته- قبل از فردوسی به نظم شاهنامه پرداخت و گشتاسب نامه اش
که 1000 بیت است در شاهنامه آمده است و فردوسی از آن انتقاد تندی کرده- علاقه به زرتشت و
اصطلاحات زرتشتی دارد)

-کسایی مروزی(شیعی بود و از شهدای کربلا یاد کرده-از مدح بد میگوید-از غزل به معنای ابیات عاشقانه در
ابتدای قصیده نکوهش میکند-به زهد و وعظ توجه دارد و به این جهت مورد توجه ناصر خسرو قرار میگیرد)

-فردوسی(بزرگترین شاعر این دوره)

-منجیک ترمذی

-رابعه

در سبک این دوره:
-به لحاظ زبان مختصات فارسی کهن و سبک خراسانی
-حماسی/پند و اندرزی/شاد و به دور از یاس/خالی از اصطلاحات نجومی و طبی/اشاره بسیار کم به آیات و احادیث
ـبه لحاظ تشبیه قوی و قالبا از نوع محسوس به محسوس و گاهی محسوس به معقول
و در اواخر قرن چهارم استعاره هم دیده میشود
-بیشتر قطعه
-حرفی و مستقیم
-استفاده ی کم از لغات عربی
-فخیم و آهنگین تر از اشعار دوره ی طاهریان و صفاریان
- بسامد غزل بسیار ناچیز
..................................................


منبع: سبک شناسی شعر - سیروس شمیسا